K-Faktörü Nedir ve Nasıl Belirlenir?

Bir sac parça büküldüğünde iç yüzey basılır, dış yüzey çekilir. İkisinin arasında uzunluğu değişmeyen bir yüzey vardır: nötr eksen. K-faktörü, nötr eksenin iç yüzeye olan mesafesinin malzeme kalınlığına oranıdır.

Tanım

K = δ / t

δ — iç yüzeyden nötr eksene mesafe, mm
t — malzeme kalınlığı, mm

K boyutsuzdur ve pratikte 0 < K ≤ 0.5 aralığındadır. 0.5 değeri nötr eksenin tam ortada olduğu, yani hiç malzeme kaymasının olmadığı teorik durumdur; gerçek büküm bunun altında kalır.

Büküm payı ile ilişkisi

Açılım uzunluğu, büküm bölgesinde nötr eksenin yay uzunluğundan hesaplanır:

BA = (π / 180) · β · (R + K · t)

BA — büküm payı (bend allowance), mm
β — büküm açısı (düz konumdan sapma; dik büküm için 90), derece
R — iç büküm yarıçapı, mm

K büyüdükçe nötr eksen dışa kayar, yay uzunluğu artar, açılım uzar.

Tipik değerler

Aşağıdaki aralıklar sektörde yaygın olarak kullanılan başlangıç değerleridir. Kesin değer malzemeye, haddeleme yönüne, büküm yöntemine (havada büküm / dipte büküm) ve kalıp açıklığına bağlıdır — kendi tezgahınızda doğrulayın.

Durum	Tipik K aralığı
Yumuşak çelik, havada büküm, R ≈ t	0.38 – 0.45
Yumuşak çelik, R > 3t	0.45 – 0.50
Alüminyum alaşımı, R ≈ t	0.33 – 0.42
Paslanmaz çelik, R ≈ t	0.40 – 0.45

Bu tablo bir katalog verisi değildir; yaygın uygulamadan derlenmiş bir başlangıç aralığıdır. Üretim öncesi numune bükümle doğrulanmalıdır.

Kendi K-faktörünüzü çıkarma

Tahmin yerine ölçüm her zaman daha iyidir. Üç adımda kendi tablonuzu kurabilirsiniz:

Numune hazırlayın. Bilinen uzunlukta düz bir şerit kesin (örn. 200,0 mm), kalınlığı ve malzemesini kaydedin.
Bükün ve ölçün. Tezgahta 90° bükün. Dış ölçüleri (A ve B) kumpasla ölçün. Büküm kesintisi: BD = A + B − L_düz

K'yı geri hesaplayın.

OSSB = (R + t) · tan(β / 2)
BA   = 2 · OSSB − BD
K    = ( 180 · BA / (π · β) − R ) / t

Bu hesabı K-Faktörü aracımızla doğrudan yapabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Tek K değerini her kalınlığa uygulamak. K, R/t oranına bağlıdır. Farklı kalınlık ve yarıçap için ayrı satır tutun.
İç yarıçapı modelde varsayıp tezgahta doğrulamamak. Havada bükümde oluşan yarıçap kalıp V açıklığına bağlıdır; modeldeki değerle aynı olmayabilir.
Açılımı tedarikçiye sorulmadan kesime göndermek. Kesimi yapan firma kendi büküm tablosunu kullanıyorsa DXF ile onların açılımı çakışmayabilir.

Varsayımlar

Bu yazıdaki formüller sabit kalınlıklı, tek eksenli, düz hatlı büküm içindir. Germe bükme, roll forming ve kademeli kalıp işlemleri farklı yaklaşım gerektirir.